KATILIM ÖNCESİ SÜREÇTE MDAÜ’NE TAHSİS EDİLMESİ ÖNGÖRÜLEN MALİ KAYNAKLAR

AB’nin MDAÜ ile mali ve teknik işbirliği alanında temel aracı olan Phare Programının bütçesi 1995-1999 dönemi için 6,7 Milyar Euro olmuştur.

Agenda 2000’de Komisyon Phare Programının aday ülkelerin üyeliğe hazırlanması bakımından Topluluk müktesebatının üstlenilmesinde özellikle Topluluk mevzuatını çıkarmak ve yürütmekle yükümlü demokratik kurumların, kamu idaresi ve örgütlerinin adaptasyonu ve güçlendirilmesi üzerinde durmuştur.

Topluluk, entegrasyon sürecinin yalnızca mevzuat uyumunu içermediği, gerekli kurumsal yapılanmanın sağlanması, insan kaynakları ve işletme becerilerinin geliştirilmesiyle sözkonusu mevzuatın etkin olarak uygulanmasının sağlanmasını da içerdiğini vurgulamaktadır.

Bu bağlamda kamu görevlileri ve personeli ile özel sektörde faaliyet gösteren benzeri aktörlerin eğitimden geçirilmesi gerekmekte ve Phare kaynaklarının %30’u, özellikle eşleştirme mekanizması (twinning) yoluyla, bu ihtiyaçların giderilmesi yönünde kullanılmaktadır.

Phare programı kaynaklarının %70’i ise yatırım desteğine aktarılmaktadır. Bilindiği üzere Topluluk müktesebatının üstlenilmesi, aday ülkelerin en kısa sürede teşebbüslerini ve altyapılarını, Topluluk norm ve standartlarına uyumlaştırılması anlamına gelmektedir. Bu bağlamda, uzun geçiş dönemlerinin önüne geçebilmek için yapısal ve sosyal programlara, KOBİ kalkınmasına, Topluluk normlarının üstlenilmesine ve geniş ölçekli altyapı çalışmalarına yönelik olarak kaynak aktarımı sözkonusudur.

Agenda 2000’de 2000-2006 dönemi içinde aday ülkelere yapısal yardım tahsis edilmesi ve bunun da esas olarak aday ülkelerin, özellikle ulaştırma ve çevre alanlarında, Topluluk altyapısı ve standartlarına yakınlaştırılmasında kullanılması önerilmiştir. Buna paralel olarak Mart 1999’da gerçekleştirilen Berlin Zirvesi’nde, “Katılım Öncesi Yapısal Politikalar Aracının” (Instrument structurel de pré-adhésion-ISPA) oluşturularak, aday ülkelerde çevre ve ulaştırma altyapı projelerinin finanse edilmesinde kullanılması ve yıllık 1040 Milyon Euro’luk bir bütçeye sahip olması öngörülmüştür. Aday ülkelerin ISPA’dan ne ölçüde yararlandırılacakları objektif kriterlere göre belirlenmekte olup, bunlar nüfus, kişi başına düşen GSYİH ve yüzölçümüdür. ISPA kapsamında mali kaynaklardan yararlanacak aday ülkelerin yüksek niteliğe sahip projeler sunmalarını ve fonların idaresinde esnekliği sağlamak amacıyla, her ülkenin toplam üzerinden yararlandırılacağı oran belirli bir aralık olarak saptanmaktadır (örneğin %5,5 - %8).

Yine aynı Zirve’de alınan kararlar uyarınca, aday ülkelerdeki tarım sektörü ile kırsal alanların yapısal uyumda karşılaştıkları sorunlarla mücadeleye ve Topluluğun Ortak Tarım Politikası ve iç pazara ilişkin mevzuatın aday ülkelerce ihdas edilmesine yönelik olarak “Tarımsal ve Kırsal Kalkınmaya Yönelik Özel Katılım Programı” (Special Accession Programme for Agriculture and Rural Development-SAPARD) çerçevesinde kaynak ayrılması sözkonusudur. Esas olarak tarımsal ve kırsal kalkınma projelerini finanse edecek SAPARD kapsamında, 2006 yılına kadar olan yedi yıllık dönem için yılda maksimum 520 Milyon Euro’luk bir bütçe saptanmış olup, aday ülkelerin program kaynaklarından yararlandırılmaları ancak 2000 yılı ile Birliğe üye oldukları ana kadar geçen süre zarfında mümkün olabilecektir.

Diğer taraftan, her aday ülkenin yararlandırılacağı miktar, çiftçi nüfusu, tarım alanı, satın alma gücünde kişi başına düşen GSYİH ve bölgenin kendine özgü koşulları gibi objektif kriterlere göre belirlenmektedir.

Katılım Öncesi Araçları Kapsamında MDAÜ’lerin Yararlandırılacakları Kaynaklar

1999 değerlerine göre Milyon Euro

Kaynak: Berlin Zirvesi Başkanlık Sonuçları, 24-25 Mart 1999

Topluluğun aday ülkelere sağladığı katılım öncesi yardımlar arasında Avrupa Yatırım Bankası (EIB) ve uluslararası mali kuruluşlardan tahsis edilecek fonlar da bulunmaktadır. Ocak 1997- Ocak 2000 dönemi için EIB kaynaklarından 7 Milyar Euro’luk hibe sağlanmış ve bu kaynakların aday ülkelerdeki öncelikli yatırım alanlarında kullanılması öngörülmüştür. Topluluk müktesebatının üstlenilmesi ve entegrasyonun güçlendirilmesini hedefleyecek projeler arasında özellikle çevre koruma, ulaştırma, telekomünikasyon ve enerji hatları, sınai rekabet edebilirlik ve bölgesel kalkınma üzerinde yoğunlaşılmaktadır.

Ayrıca Komisyon’un Avrupa İmar ve Kalkınma Bankası (EBRD) ve Dünya Bankası ile imzaladığı Mutabakat Zaptı kapsamında 1998-1999 döneminde 1.8 Milyar Euro civarında bir kaynağın ulaştırma ve çevre alanlarındaki projelere aktarılması mümkün olabilmiştir.