TOPLULUK HUKUKUNUN KAYNAKLARI
Topluluk organları aşağıdaki tabloda özetlenen araçlarla, farklı derecelerde ulusal hukuk sistemlerine müdahale edebilmektedir. Bu kapsamdaki düzenlemeler “İkincil Mevzuat”ı oluşturmaktadır.
Roma Antlaşması’nın 189 ncu maddesi uyarınca, Konsey ve Komisyon görevlerini yerine getirmek için ve Antlaşma’da öngörülen koşullarla, tüzükler ve direktifler çıkartır, kararlar alır, tavsiyelerde bulunur ve görüşler bildirir. 189 ncu maddeye Maastricht Antlaşması ile getirilen değişiklik uyarınca, sözkonusu düzenlemeler, Konsey ve Komisyon yanısıra Avrupa Parlamentosu ve Konsey ile ortaklaşa gerçekleşebilecektir. 1. Tüzük (Regulation) Tüzükler, herhangi bir transformasyon işlemine gerek kalmaksızın üye ülkelerin tamamında doğrudan uygulanır ve üye ülke vatandaşları nezdinde hak ve yükümlülükler doğurmak için ulusal makamların herhangi bir düzenleme yapmaları gerekmez. Böylece, tüzükler, üye ülke vatandaşlarına, ulusal yasalarda olduğu gibi doğrudan hak ve yükümlülükler getirir. 2. Direktif (Directive) Direktifler, tüm üye ülkelerle veya tek bir üye ülkeyle ilgili olabilir. Tüzüklerden farklı olarak, direktifler iç hukuka uygun olarak uygulamaya girer. 3. Karar (Decision) Kararlar, bir üye ülkeyi, bir firmayı ya da kişileri muhatap alabilmektedir. Karar kime yönelmişse onu bağlayıcı nitelik taşır. Kararları aşağıdaki gibi sınıflamak mümkündür: 3.1. AET ve EURATOM Kararları Konsey veya Komisyon tarafından alınan kararlardır. İcra hükümleri vardır. Gerekçeleri bunları uygulamak zorunda kalan ülke ve kuruma yazılı olarak bildirilir. 3.2. Avrupa Parlamentosu Kararları Bazı kararlar öneri şeklinde, bazıları ise Konsey veya Komisyon’a tavsiye şeklinde olur. Avrupa Parlamentosu Başkanı, Parlamento’nun onayladığı metni, Parlamento önerisi olarak Konsey veya Komisyon’a iletir. Yetkili Komisyonların incelemeleri sonrasında bir rapor hazırlanır ve onaylanır. Kabul edilen kararlar Resmi Gazete’de C serisinde yayımlanır. 3.3. Gerekçeli Karar AKÇT Anlaşması’nın 88 nci maddesinde öngörülmüş olan ve Komisyon tarafından üye ülkelerin eksiklik durumunda alınan karardır. AET ile EURATOM Antlaşmaları’nda öngörülen gerekçeli görüşlere benzer niteliktedir. Ancak, icra hükmü daha fazladır. Üye ülkeler, Adalet Divanı’na başvurarak gerekçeli kararlara karşı gelebilirler. Fakat başvuruların reddedilmesi halinde gerekçeli karara uymak gerekmektedir. 4. Görüş (Opinion) Görüş, üye ülkelere bazı durumlarda da Topluluk vatandaşlarına, herhangi bir konuda özel bir tutum benimsenmesini önerir ya da Topluluk görüşünü iletir. Ancak, herhangi bir yükümlülük ya da bağlayıcılık içermez. Görüş, Topluluk organları tarafından bir karar alınmadan önce verilir. Bağlayıcı değildir. Uygulamaya konulup konulmaması ve ne şekilde uygulanacağı üye ülkelerin seçimine bırakılmıştır. 5. İkincil Mevzuatın Hazırlanması ve Yürürlüğe Girmesi Tüzük ve Direktiflerin kabulü; öneri prosedürü, işbirliği prosedürü (Tek Avrupa Senedi ile düzenlenmiş olan prosedür-Madde 189c), ortak karar prosedür (Maastricht Antlaşması ile düzenlenmiş olan prosedür-Madde 198b) ile gerçekleştirilir. 5.1. Öneri prosedürü Öneri prosedürü, Topluluk ikincil mevzuatının kabulünde izlenen temel prosedürü oluşturmaktadır. Sözkonusu prosedür özellikle, işbirliği ya da ortak karar prosedürlerinin öngörülmediği tüm durumlarda uygulanır. Buna göre, Komisyon ile Konsey arasında bir işbölümü bulunmaktadır. Prosedür özetle aşağıdaki gibi işlemektedir. Komisyon öneri hazırlar ve Konsey kabul eder. Bununla birlikte, Konsey herhangi bir karar almadan önce, bazı aşamalardan geçilir ve bu çerçevede Konsey ve Komisyon yanısıra, düzenlemenin konusuna göre, Avrupa Parlamentosu ve Ekonomik ve Sosyal Komite’de görüşlerini ortaya koyabilir. Bu prosedürü aşağıdaki aşamalarda incelemek mümkündür. A. Hazırlık aşaması
B. Danışma aşaması
C. Karar aşaması
5.2. Uygulama tedbirlerinin kabul prosedürü Bu çerçevede öngörülen genel kural Konsey’in Komisyon’a uygulama için gerekli yetkiyi vermesidir. Bazı durumlarda, Konsey sözkonusu yetkiyi doğrudan kullanır. Bu kapsamda, 3 prosedür uygulanmaktadır: A. Danışma Komitesi Prosedürü Bu prosedür, tek pazarın tamamlanması çerçevesinde Konsey tarafından kabul edilen metinlerin yürürlüğe girmesini kapsamaktadır. Danışma Komitesi üye ülke temsilcilerinden oluşur ve Komisyon’un bir temsilcisi Komite’ye Başkanlık eder. Komite belli bir süre içerisinde Komisyon’a görüşünü sunar. Komisyon mümkün olduğu ölçüde sözkonusu görüşü dikkate alır. Bu görüş bağlayıcı değildir. B. İdare Komitesi Prosedürü Bu prosedüre, 1962 yılından bu yana, tarım alanında uygulanan tedbirlerin kabulünde başvurulmaktadır. Komisyon bu konuda bir metin kabul etmeden önce üye ülke temsilcilerinden oluşan bir idare komitesine danışmak durumundadır. Komite nitelikli çoğunlukla görüşünü oluşturur. Olumlu görüş üzerine Komisyon metni uygulamaya koyar. Komite’nin olumsuz görüşü üzerine Komisyon gerekli tebirleri alabilmektedir. Bu durumda Komisyon Konsey’i haberdar eder ve Konsey 1 ila 3 aylık bir süre içerisinde nitelikli çoğunlukla aksi bir karar alabilir. C. Düzenleme Komitesi Prosedürü 1968’de uygulamaya konulan prosedür diğer Topluluk politikaları için geçerlidir. Bu Komite de üye ülke temsilcilerinden oluşur ve Komisyon’un uygulama tedbirleri üzerine nitelikli çoğunlukla görüş oluşturur. İdare Komitesi prosedürünün aksine, bu prosedür uyarınca, hazırlanan görüşü Komisyon’un reddetme olanağı daha zayıftır. Bu durumda, Komisyon gerekli tedbirleri alamaz, ancak, Konsey’e önerilerde bulunur. Konsey, 3 aylık bir süre içerisinde konuya ilişkin olarak nitelikli çoğunlukla karar alır. Sözkonusu süre bitiminde, karar alınamaması halinde, Komisyon, Konsey’in basit çoğunlukla aksi bir karar alamaması durumunda, Komisyon karar alır. 5.3. Basitleştirilmiş Prosedür Bu prosedür, Komisyon’un doğrudan yetki alanına giren durumlarda uygulanır. Basitleştirilmiş prosedür bağlayıcı olmayan hususlara ilişkindir. Bir diğer ifade ile, tavsiyeler ve görüşler için geçerlidir. 5.4. İşbirliği Prosedürü İŞBİRLİĞİ PROSEDÜRÜ (Maastricht Antlaşması Madde 189c) (*)
(*) Şemada yapılan kısaltmalar: AP: Avrupa Parlamentosu; ESK: Ekonomik ve Sosyal Komite 5.5. Ortak Karar Prosedürü ORTAK KARAR PROSEDÜRÜ (Maastricht Antlaşması Madde 189b) (*)
(*) Şemada yapılan kısaltmalar: AP: Avrupa Parlamentosu; ESK: Ekonomik ve Sosyal Komite İŞBİRLİĞİ VE ORTAK KARAR PROSEDÜRLERİNİN UYGULANDIĞI ALANLAR MAASTRICHT ANTLAŞMASI ÇERÇEVESİNDE İŞBİRLİĞİ PROSEDÜRÜNÜN UYGULANDIĞI ALANLAR
MAASTRICHT ANTLAŞMASI ÇERÇEVESİNDE ORTAK KARAR PROSEDÜRÜNÜN UYGULANDIĞI ALANLAR
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||